Naar aanleiding van het stijgende aantal contacten met patiënten die allergisch reageren op medicijnen of aanverwante stoffen willen we op deze en de volgende pagina's aandacht besteden aan medicijnallergie. We trachten hier licht te werpen op:

• wat een medicijn is;

• het verschil tussen schadelijke onbedoelde reacties (bijwerkingen) en schadelijke allergische reactie op medicijnen;

• Wat een bijwerking is;

• welke de oorzaken er voor een allergische reactie op medicijnen zijn;

• hoe de diagnose gaat;

• de behandeling is en

• welke preventieve maatregelen genomen kunnen worden.

Introductie

Hoewel allergische reacties op medicijnen gemeld worden door veel patiënten, blijft in veel gevallen de ware oorzaak onbepaald.

Om meer duidelijkheid te geven over deze reacties op medicijnen, worden onbedoelde reacties door medicijnen vaak op de volgende manier gecategoriseerd:

(1)medicijnintolerantie: een voorspelbaar effect bij lage therapeutische doses ten gevolge van het onbedoeld reageren op het medicijn door het lichaam.

(2) idiosyncratische medicijnreactie, (d.i. een reactie op een medicijn dat persoongebonden is en alle bekende oorzaken uitgesloten zijn) en

(3)immunologische medicijnreactie (ook wel genoemd medicijnallergie)-ten gevolge van een medicijnspecifieke immuunreactie.

Voorbeelden van voorgenoemde categorieën staan hieronder:

Medicijn Intolerantie - Oorsuizen na een enkele ASA tablet

Idiosyncrasie  - G6PD (een enzym) deficiëntie: bloedarmoede na antioxidant medicatie

Immunologische medicijn reactie  - Anafylaxis door B-lactam antibioticum

Om duidelijkheid te verschaffen in de complexiteit bij onbedoelde reacties op medicijnen wordt eerst ingegaan op wat een medicijn is en wat bijwerkingen zijn.

Wat is een Medicijn?
 

Een geneesmiddel (ook farmacon (zie kader) of medicijn) is een chemische stof die een bepaalde, gewenste werking op het (dierlijk of menselijk) lichaam uitoefent. De wetenschap van de geneesmiddelen heet farmacologie of geneesmiddelenleer. Het voorschrijven van geneesmiddelen wordt ook wel farmacotherapie of geneesmiddelentherapie genoemd. Veel geneesmiddelen hebben een plantaardige, dierlijke of andere biologische oorsprong zoals respectievelijk de alkaloïden, bepaalde insulines of penicillinen, maar het meeste worden tegenwoordig synthetisch gemaakt.

In de Europese richtlijn (2001/83/EG) wordt volgende definitie gegeven: "Geneesmiddel: elke enkelvoudige of samengestelde substantie, aangediend als hebbende therapeutische of profylactische eigenschappen met betrekking tot ziekten bij de mens of elke enkelvoudige of samengestelde substantie die bij de mens kan worden gebruikt of aan de mens kan worden toegediend om hetzij fysiologische functies te herstellen, te verbeteren of te wijzigen door een farmacologisch, immunologisch of metabolisch effect te bewerkstelligen, hetzij om een medische diagnose te stellen” (nieuwe definitie ingevoerd door de Europese richtlijn 2004/27/EG van 31 maart 2004)

Volgens deze wettelijke definitie hoeft een geneesmiddel dus niet altijd te genezen.

De volgende middelen vallen onder de definitie van geneesmiddel:

• middelen met een therapeutische (genezende) werking - bv. een antibioticum;

• middelen met een profylactische (voorkomende) werking - bv. een antimalaria middel;

• middelen die dienen om een diagnose te stellen - bv. een oogdruppel die door de oogarts tijdens spreekuur wordt gebruikt;

• middelen die dienen om fysiologische functies bij de mens te herstellen, verbeteren of wijzigen - bv. een middel dat gebruikt wordt bij te hoog cholesterol of te hoge bloeddruk;

Lees verder bij deel 2 >>